Ձնահյուս` բնական կատակլիզմ։ Ինչպե՞ս պաշտպանվել ձնահյուսերից
Ձմեռային լեռներում մի պահ հնչում է ուժեղ ձայն, և վայրկյանների ընթացքում հսկայական ձյան զանգվածները սկսում են սահել ներքև՝ ավերելով ամեն ինչ իրենց ճանապարհին։ Սա ձնահյուսն է՝ բնության ամենահզոր ու կործանիչ երևույթներից մեկը, որը կարող է ոչնչացնել բնակավայրեր, ճանապարհներ և սպառնալ մարդկանց կյանքին։
Այս թեմայով ավելի մանրամասն և խորը գիտելիք կարելի է գտնել հայերեն լեզվով գրված Էդուարդ Սարգսյանի և Լևոն Մովսիսյանի «Ձնահյուսերի առաջացման պատճառները և վտանգները» ձեռնարկում, որտեղ նրանք մանրամասնորեն բացատրում են, թե ինչպես վարվել ձնահյուսի վտանգի դեպքում։
Ի՞նչ է ձնահյուսը
- Եղանակային փոփոխություններ – ջերմաստիճանի կտրուկ բարձրացում կամ ուժեղ ձյուն տեղալը կարող է թուլացնել ձյան շերտերի կայունությունը։
- Լանդշաֆտ – թեք լանջերն ու ժայռային տեղանքը մեծացնում են ձնահյուսի հավանականությունը։
- Մարդկային գործոն – ձյան վրա ուժեղ ձայնային ազդակներ կամ լեռներում ոչ ճիշտ շարժումները կարող են հրահրել ձնահյուս։
Ինչպե՞ս պաշտպանվել ձնահյուսերից
- Լավ տեղեկացվածություն – նախքան ձմեռային արշավի գնալը ստուգեք եղանակային կանխատեսումը և ձնահյուսային վտանգի մակարդակը։
- Ճիշտ երթուղու ընտրություն – խուսափեք թեք լանջերից և անկայուն ձյան շերտերից։
- Անվտանգության սարքավորումներ – անհրաժեշտ է ունենալ որոնող սարքեր, ձնային բահեր ու օդային բարձիկներ (avalanche airbags)։
- Պահպանել հանդարտություն – եթե ձնահյուսի տակ եք, փորձեք պաշտպանել շնչառական ուղիները և հնարավորության դեպքում ստեղծել տարածք շարժվելու համար։
Ձնահյուսերը կարող են վտանգավոր լինել, բայց համապատասխան նախազգուշական միջոցառումների միջոցով հնարավոր է նվազեցնել ռիսկերը և ապահով մնալ ձմեռային արկածների ընթացքում։
Ձնահյուսերը լեռնային շրջաններում հանդիպող ամենավտանգավոր բնական երևույթներից է։ Այն իրենից ներկայացնում է ձյան, սառույցի և քարերի զանգվածի արագ սահք լանջից՝ ծանրության ուժի ազդեցությամբ։
Կանխարգելման միջոցները
Լեռնային շրջաններում ձեռնարկվում են հատուկ միջոցներ՝ ձնահյուսերից պաշտպանվելու համար։
- Կանխատեսում – ուսումնասիրում են եղանակային պայմանները, ձյան շերտերը և հնարավոր ռիսկերը։
- Սահանքային արգելքներ – տեղադրվում են հատուկ պատնեշներ, ցանկապատեր և լանջապատնեշներ՝ ձյան զանգվածի սահքը կանխելու համար։
- Սահանքի արհեստական իջեցում – ձյունը կանխամտածված կերպով իջեցվում է պայթյունների կամ այլ մեթոդների միջոցով։
- Անվտանգության կացարաններ – սարքվում են հատուկ թաքստոցներ վտանգավոր տարածքներում։
- Լեռնագնացների անվտանգ վարքագիծ – խորհուրդ է տրվում կրել ձյան սահանքի տվիչ սարքեր, փնտրման ձողեր, բահեր և խուսափել թարմ տեղացած ձյուն ունեցող լանջերից։
Ի՞նչ անել, եթե հայտնվել եք ձնահյուսի մեջ
- Փորձեք ազատվել ծանր իրերից։
- Մարմնի շարժումները օգտագործեք ջրի մեջ լողալու նման՝ մակերեսին մնալու համար։
- Երբ սահանքը կանգնի, փորձեք օդի գրպան ստեղծել դեմքի դիմաց։
- Եթե ծածկվել եք ձյունով, փորձեք հասկանալ վերևի ուղղությունը՝ թքելով կամ ձեռքը շարժելով։
- Պահպանեք հանգստություն և խնայեք էներգիան՝ սպասելով օգնությանը։
Հինգ ամենախոշոր ողբերգությունները, որոնք կապված են ձնահյուսի հետ
Իտալիայում (1916) – 10 000 զոհ
📍 Վայր: Ալպեր, Իտալիա (Առաջին համաշխարհային պատերազմ)
📅 Ամսաթիվ: 1916թ. դեկտեմբերի 13
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Ալպերում մոլեգնող ձնաբքի պատճառով առաջացած ձնահյուսերը կործանեցին հազարավոր զինվորների խրամատներ։ Հատկապես աղետալի էր դեպքը Կոլ-դի-Լանա լեռան շրջանում, որտեղ հսկայական ձնե զանգվածները ծածկեցին ինչպես ավստրո-հունգարական, այնպես էլ իտալական զորքերը։ Տարբեր տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասնում էր 9 000-10 000-ի՝ դարձնելով այս դեպքը մարդկության պատմության ամենամեծ ձյան սահանքի ողբերգությունը։
Պերուում (1970) – 20 000 զոհ
📍 Վայր: Յունգայ, Պերու
📅 Ամսաթիվ: 1970թ. մայիսի 31
Հզոր երկրաշարժը (7.9 մագնիտուդ) Պերուի Յունգայ քաղաքում հսկայական ձնե-քարե սահանք առաջացրեց Ուասկարան լեռան լանջերից։ Ձյան, սառույցի և քարերի հսկա զանգվածը 300 կմ/ժ արագությամբ ամբողջությամբ ոչնչացրեց Յունգայ քաղաքը։ Պաշտոնական տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասնում էր 20 000-ի։
Աֆղանստանում (2015) – 310 զոհ
📍 Վայր: Փանջշերի նահանգ, Աֆղանստան
📅 Ամսաթիվ: 2015թ. փետրվարի 24
Ուժեղ ձնաբքի պատճառով Աֆղանստանի հյուսիսում առաջացած մի շարք ձնահյուսեր կործանեցին ամբողջական գյուղեր։ Ավելի քան 100 տուն ամբողջությամբ ծածկվեց ձյան տակ, իսկ անանցանելի ճանապարհները խոչընդոտեցին փրկարարական աշխատանքներին։ Արդյունքում զոհերի թիվը հասավ 310-ի։
Պակիստանում (2012) – 140 զոհ
📍 Վայր: Գայարի, Պակիստան (Սիաչենի սառցադաշտ)
📅 Ամսաթիվ: 2012թ. ապրիլի 7
Պակիստանի Գայարի ռազմաբազայի վրա հանկարծակի սահած հսկայական ձնե զանգվածը տակնուվրա արեց տարածքը՝ 129 զինվոր և 11 քաղաքացիական անձ խեղդելով ձյան տակ։ Փրկարարական գործողություններն իրականացվեցին մի քանի ամիս շարունակ, սակայն ոչ ոք չհայտնաբերվեց ողջ։
Շվեյցարիայում (1720) – 84 զոհ
📍 Վայր: Լյու-Դիաբլերե, Շվեյցարիա
📅 Ամսաթիվ: 1720թ.
Այս ողբերգական դեպքը Շվեյցարիայի պատմության ամենախոշոր ձնահյուսերից մեկն էր։ Հսկայական ձնե զանգվածը ծածկեց Լյու-Դիաբլերե գյուղի գրեթե բոլոր տները՝ խլելով 84 մարդու կյանք։ Նման փոքր բնակավայրի համար սա աղետալի կորուստ էր։
Բոլորս պետք է հասկանանք, որ բնության այս ուժը կարող է կտրուկ և անսպասելի ազդել մեր կյանքին։ Այս թեման այնպիսի հարց է, որը ամոթ չէ հարցնել ու ուսումնասիրել։ Չիմանալը վատ բան չէ, բայց մեծամիտ լինելը կարող է ունենալ ծանր հետևանքներ։ Կինեմատոգրաֆիական մեծ գեղեցկության կողքին, լեռներն ունեն նաև իրենց ավերիչ կողմը։
