Հայաստանը տպագրությունների մեջ
Երբևէ մտածե՞լ եք՝ շապիկ հագնելու պահին իրականում ինչ եք հագնում։ Սովորական կտոր չէ․ դա կարող է լինել զգացում, հիշողություն, վայր, պատմություն կամ ուղերձ։ Լեռնային թեմայով տպագրություններով շապիկները հենց այդպիսի յուրահատուկ հնարավորություն են տալիս՝ քեզ հետ կրել Հայաստանի բնությունը, ճանապարհները, լեռները ու դրանց պատմությունները։ Յուրաքանչյուր պատկեր կարող է դառնալ հրավեր՝ բացահայտելու նոր մարզ, նոր հուշարձան կամ վայր, որը դեռ չես տեսել։ Այդ շապիկները ոչ միայն ոգեշնչում են ճանապարհորդել Հայաստանով, այլ նաև օգնում են տարածել մեր երկրի մասին պատմությունները՝ պարզ, մատչելի ու գեղեցիկ ձևով։
Եկեք ձեզ ընտրենք տպագրություն.
Արարատ՝ լեռ, որը միշտ մեզ հետ է
Արարատը պարզապես լեռ չէ․ խորհրդանիշ է, որը ապրում է երգերում, բանաստեղծություններում, հուշերում ու պատմություններում։ Տպագրության մեջ պատկերված տիեզերագնացը ներկայացնում է ճամփորդողին՝ նրան, ով կարող է հեռու լինել, բայց մտքում միշտ իր հետ է տանում Արարատի շուքը։ Դարեր շարունակ մարդիկ, ովքեր անկարող էին նայել Արարատին իրականում, երգում էին նրա մասին՝ այդ կերպ արտահայտելով իրենց կարոտը հայրենիքին։
Շապիկի վրա պատկերված գինու բաժակը ևս պատահական չէ․ այն խորհրդանշում է հայկական ջերմ հավաքները, որտեղ պատմություններ են պատմվում, կենացներ են ասվում, իսկ ամեն բուռն զրույցի միջով անցնում է նույն սիրո ու հիշողության թեման՝ հայրենիքի, ընտանիքի և լեռների հանդեպ։ Այս տպագրությունը միավորում է ճանապարհորդությունը, հիշողությունը և զգացմունքները՝ դարձնելով շապիկը ոչ միայն հագուստ, այլ պատմություն, որն իրենք են կրում։
Տպագրության մեջ պատկերված է նաև «Հայասաթ–1»՝ հայրենական առաջին տիեզերական արբանյակը․ մի փոքրիկ, բայց հպարտ խորհրդանիշ։ Կիթառի վրա գրված է «Բոլոր ճանապարհները տանում են հայրենիք»․ մի նախադասություն, որը միավորում է բոլորին։
Լեռնային քարտեզ ՝մի քարտեզ, որը միավորում է լեռների սիրահարներին
Լեռնային քարտեզը ստեղծվել է ոչ միայն որպես գեղեցիկ տպագրություն, այլ որպես յուրօրինակ կամուրջ՝ Հայաստանի բոլոր մարզերի լեռնասերներին միավորող մեկ ընդհանուր խորհրդանիշ։ Այն մի տեսակ մեծ, հավաքական ցանկ է, որտեղ յուրաքանչյուր լեռ կրում է իր պատմությունն ու իր լուռ հրավերը։ Երբ մտածում ես հերթական լեռ բարձրանալու մասին, այս քարտեզը կարծես բացվող էջ լինի, որտեղ մտովի նշում ես արդեն հաղթահարած բարձունքները և ավելացնում հաջորդը։
Թեև մշտապես ասում ենք, որ Հայաստանը լեռնային երկիր է, իրականում քչերը գիտեն, թե որքան հարուստ ու բազմաշերտ է մեր լեռնաշխարհը։ Այս տպագրության գլխավոր նպատակը հենց այդ բացահայտումն է․ ցույց տալ, որ մեր երկրի յուրաքանչյուր մարզ ունի իր բարձունքը, իր առանձնահատուկ լեռը, իր պատմության ու բնության մի հատվածը։
Շապիկները՝ Աբովյան 38/4 , Աբովյան 20 հասցեներում
Բնութեան մէջ՝ տունիս մէջ
Գաղտնիք չէ, որ Հայաստանում գրեթե յուրաքանչյուր մարդ գիտի Արա Գեղեցիկի ու Շամիրամի լեգենդը․ մի պատմություն, որը դարերով է փոխանցվել՝ լեռը դարձնելով ոչ միայն աշխարհագրական միավոր, այլ մի ամբողջ կերպարանավորված հիշողություն։ Եվ հենց այդ պատճառով էլ այսօր, երբ նայում ես Արա լեռին, շատ հեշտ է տեսնել հստակ ու խորհրդավոր տղամարդու դիմագծեր՝ ուժեղ, հանգիստ ու միաժամանակ խորհրդավոր։
Տպագրությունը ստեղծելու գաղափարը ծնվեց հենց այդ զգացողությունից․ Արան իրենով պատմություն է, խորհրդանիշ, բնության մեջ կանգնած մի հսկա, որը միաժամանակ պահպանում է իր լեգենդը և աննկարագրելի էներգիա ճառագում։
Լեռան ստորոտ հասնելը ինքնին մի փոքր արարողություն է․ մինչև մոտենալը ճանապարհը անցնում է հազարավոր խնձորենիների կողքով։ Ամառվա վերջում կամ աշնանը դրանց բուրող բույրը լցվում է ճանապարհով, կարծես ողջ համայնքը քեզ դիմավորում է։ Եվ հենց այդ պահերին հասկանում ես՝ իզուր չեն ասում «բնության մեջ՝ տունիս մեջ եմ»։ Արան քեզ ընդունում է այնպես, ինչպես տունը՝ հարազատ, բայց իր կանոններով։ Միևնույն ժամանակ, պետք է հիշել, որ Արա լեռը իսկական վայրի բնություն է․ այնտեղ կարող եք հանդիպել արջերի, ու դա ընդամենը հիշեցում է, որ լեռը կենդանի է, ունի իր օրենքները և պահանջում է հարգանք։
Նավի տպագրություն ՝ պատմություն, որն իր վրա կրում է ամբողջ մի պետություն
Այս տպագրության հիմքում ոչ միայն նավ է, այլ մի ամբողջ պատմություն, մշակույթ և խորհրդանիշների խտացում։ Տպագրության վրա պատկերված է նավի ամբողջական էսքիզը, և ամեն մանրուք՝ մինչև վերջին գիծը, լիովին համապատասխանում է իրական արհեստագործական գծագրերին։ Այն այնքան ճշգրիտ է արված, որ յուրաքանչյուր ոք, եթե շատ ցանկանա, կարող է հենց այս էսքիզներով կառուցել նույն նավը՝ իր իսկական չափերով ու կառուցվածքով։
Բայց էսքիզը չի սահմանափակվում միայն նավով։ Դրա վրա տեսանելի են նաև երեք զինանշաններ՝ Կիլիկյան Հայաստանի երեք թագավորությունների պատմական խորհրդանիշները։ Դրանք ոչ թե պարզապես պատկերներ են, այլ ամբողջ մի պետականության, մշակույթի և ինքնության հիշողություն։ Նավի գագաթին ծածանվող դրոշը Կորիկոս (Կորիկոս/Կորիկոս) նավահանգիստ-քաղաքի պատմական դրոշն է՝ հիշեցում Կիլիկիայի ծովային հզորության ու կայուն առևտրի ավանդույթների մասին։
Տպագրության մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում կողմնացույց հիշեցնող աստղաձև պատկերը՝ «Պատկեր Հողմոց»-ը, որը նաև հայտնի է որպես Վարդ հողմոց։ Վրան նշված են քամիների ուղղությունները՝ հորիզոնի որ կողմից որ քամին է փչում։ Սա միջնադարյան նավագնացման անբաժան մաս էր, այն պատկեր, որի օգնությամբ նավերը գտնում էին իրենց ճանապարհը խարիսխից սուզվելով աշխարհով մեկ։
Այսօր նավը հանգրվանել է Սևանա լճում՝ Արտանիշ գյուղի ափին, պորտ Այաս անվամբ՝ որպես կենդանի հուշարձան, կապող օղակ մեր անցյալի և ներկայիս միջև։ Այն կարկառուն կերպով հիշեցնում է, որ մեր պատմությունը միայն ցամաքով չէ գրվել․ մենք ունեցել ենք ծով, նավատորմ, նավագնացություն և մշակույթ, որը չի խամրում ժամանակի մեջ։
Էսքիզի հեղինակը Կարեն Բալայանն է՝ մարդ, ով իր աշխատանքով նորից շունչ է տվել մեր ծովային պատմությանը՝ այն դարձնելով հասանելի ու կրելի։
Ինչ Հայաստան առանց Արագածի ՝ երկրի ամենաբարձր կետը
Հայաստանը դժվար է պատկերացնել առանց Արագածի՝ մեր երկրի հսկա գագաթը, որը ոչ միայն աշխարհագրական բարձրություն է, այլ նաև ազգային ինքնության, ուժի ու համառության խորհրդանիշ։ Արագածը այն լեռն է, որին նայելով յուրաքանչյուր մարդ ուզում է հասնել մի փոքր ավելի բարձր, մի քիչ ավելի հեռու, քան երեկ։
Արագածը ունի չորս գագաթ, և լեռնագնացների շրջանում այն յուրահատուկ փորձություն է․ կան մարդիկ, ովքեր կարողանում են բոլոր չորս գագաթները հաղթահարել մեկ օրում, իսկ դա արդեն իսկական կամքի ու տոկունության պատմություն է։ Իհարկե կան նաև լեռնասերներ, ովքեր լիովին բավարարվում են Հարավային գագաթով՝ ամենահասանելիությամբ ու իր գեղեցիկ տեսարաններով։ Այս լեռը բազմաշերտ է բառի ամեն իմաստով։ Այնտեղ հնարավոր է մեկ օրում հանդիպել տարվա չորս եղանակներին։ Արագածն ունի այնպիսի էներգիա, որը քեզ ստիպում է զգալ, թե որքան փոքր ես լեռան դիմաց, բայց միևնույն ժամանակ որքան մեծ կարող ես դառնալ քո ներսում։
Այո, շապիկները երբեմն կարող են պատմել հազարավոր բառերից ավելի շատ։ Դրանք դառնում են մեր ձայնը, մեր ճանապարհը, մեր լեռնաշղթան ու մեր ներսի խոստովանությունը։ Իսկ քեզ համար ո՞րն էր այն շապիկը, որ դարձավ հարազատ՝ իր գույնով, պատմությամբ ու լեռների ուժով։
