Մայրամուտը Երանոսից. երբ ճանապարհը դառնում է պատմություն
Կան ճանապարհներ, որոնց մասին չես կարող գրել միայն որպես երթուղի։ Դրանք վերածվում են ապրումի։ Այդպիսին էր իմ ճանապարհը դեպի Երանոս՝ Աղասիի հետ, «Չորսով» ճանապարհորդության ընթացքում։
Երբ մեքենան թողեց քաղաքի աղմուկը հետևում, հասկացա, որ այս օրը պարզապես հերթական ուղևորությունը չի լինելու։ Աղասին հենց սկզբից ասաց մի նախադասություն, որն ամբողջ ճանապարհին ինձ հետ էր.
«Եթե ճանապարհը քեզ չի հուզում, այն երբեք չպետք է առաջարկես ուրիշին»։
Ու երևի հենց այդտեղ է «Չորսով»-ի ամբողջ գաղտնիքը։
Այսօր ճանապարհորդությունը հաճախ չափվում է տեսարժան վայրերի քանակով։ Որքան շատ կանգառ, այնքան հաջողված օր։ Բայց այստեղ ամեն ինչ հակառակն էր։ Մենք չէինք շտապում։ Մենք ճանապարհն էինք ապրում։
Ամեն մի քանի կիլոմետրից բնությունը փոխում էր իր տրամադրությունը։ Մի պահ լեռները մոխրագույն էին, հաջորդ վայրկյանին՝ ոսկեգույն։ Դեղինը միախառնվում էր կանաչին, հետո հայտնվում էին մանուշակագույն երանգներ, հեռվում՝ կապտող լեռնաշղթաներ։ Նույն ճանապարհն էր, նույն բնությունը, բայց յուրաքանչյուր շրջադարձից հետո թվում էր, թե բոլորովին այլ աշխարհ ես մտնում։
Ես շատ եմ շրջել Հայաստանում, բայց այդ օրը հերթական անգամ համոզվեցի, որ մեր երկրի ամենամեծ հրաշքը փոփոխվող լույսն է։ Մի քանի րոպեում նույն տեսարանը կարող է հազար անգամ ավելի գեղեցիկ դառնալ։
Երանոս հասանք ճիշտ այն պահին, երբ արևը պատրաստվում էր հրաժեշտ տալ օրվան։
Մայրամուտը բառերով նկարագրելը գրեթե անհնար է։ Երկինքը վարդագույնից դարձավ նարնջագույն, հետո՝ կարմիր, հետո՝ մեղմ մանուշակագույն։ Լճի հեռավոր կապույտը կլանում էր այդ բոլոր գույները, իսկ քամին կարծես չէր ուզում խանգարել այդ լռությանը։
Մենք երկար ժամանակ ոչինչ չէինք ասում։
Ու հենց այդ լռության մեջ հասկացա, թե ինչու է Աղասին ընտրել ճանապարհորդության հենց այս ձևաչափը՝ վարորդ և երեք ճանապարհորդ։
Չորս հոգին բավական են, որ մեքենայում միշտ զրույց լինի։ Բայց նաև այնքան քիչ, որ յուրաքանչյուր մարդ կարողանա իր լռությունն ունենալ։ Ոչ ոք չի մնում դիտորդ։ Բոլորը դառնում են ճանապարհի մասնակից։
Աղասին իրեն վարորդ չի համարում։ Ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ ուղեկից է։ Նա գիտի ճանապարհը, բայց չի փորձում քեզ արագ հասցնել որևէ կետի։ Երբ գեղեցիկ տեսարան է բացվում, կանգ է առնում։ Երբ արժե մի քանի րոպե ավելի մնալ, չի նայում ժամացույցին։ Երբ պետք է պատմել՝ պատմում է, երբ պետք է լռել՝ լռում է։
Այսօր, երբ ամեն ինչ արագ է դարձել, «Չորսով»-ն առաջարկում է գրեթե մոռացված մի շքեղություն՝ դանդաղելը։ Այստեղ կարևոր չէ միայն, թե ուր ես գնում։ Ավելի կարևոր է, թե ինչ ես զգում ճանապարհին։
Աղասին ասում է, որ լավ ճանապարհորդությունն այն չէ, երբ շատ տեղ ես տեսնում։ Լավ ճանապարհորդությունն այն է, երբ տուն ես վերադառնում մի փոքր փոխված։ Եվ կարծում եմ՝ հենց այդպես էլ եղավ։
Ես տուն չվերադարձա միայն Երանոսի մայրամուտի լուսանկարներով։ Վերադարձա այն զգացողությամբ, որ Հայաստանը դեռ կարողանում է ինձ զարմացնել։ Որ դեռ կան ճանապարհներ, որոնց վրա կարելի է պարզապես կանգնել, ոչինչ չանել և երջանիկ լինել։
«Չորսով»-ը, գուցե, առաջին հայացքից պարզապես ճանապարհորդական փաթեթ է թվում։ Բայց իրականում այն շատ ավելին է։
Դա հրավեր է՝ մեկ օրով դանդաղելու։ Դա հնարավորություն է՝ նորից սովորելու նայել պատուհանից դուրս։ Դա հիշեցում է, որ երբեմն ճանապարհի ամենաթանկ պահը ոչ թե հայտնի հուշարձանն է, այլ մայրամուտը Երանոսից, մի բաժակ թեյը բաց երկնքի տակ կամ մարդկանց հետ կիսված լռությունը, որոնք առավոտյան դեռ անծանոթ էին, իսկ երեկոյան արդեն թվում էին հին ընկերներ։
Եվ եթե մի օր ճանապարհը ձեզ տանի դեպի Երանոս, մի շտապեք հասնել։ Նայեք շուրջը։ Որովհետև երբեմն ամենագեղեցիկ պատմությունը սկսվում է ոչ թե այնտեղ, որտեղ հասնում եք, այլ այնտեղ, որտեղ պարզապես որոշում եք կանգ առնել։
