آخر هفتهتان در گیومری؛ در جستجوی ردپای فرهنگ
هنر زیباترین و ارزشمندترین آفرینش انسان است؛ در ذهن شکل میگیرد و سپس با دستان آفریننده جان میگیرد. چندوجهی بودن زیبایی به گیومری این امکان را داده است که لحظههای زندگی را با کمک تواناییهای منحصربهفرد انسانی حفظ و منتقل کند. به لطف استعدادها و مهارتهای فراوان نیاکانمان، ما هنوز هم در این شهر از آثار هنرمندان و خالقان آن لذت میبریم.
به گیومری؛ شهر هنر و صنایع دستی خوش آمدید. یک آخر هفتهی دیگر در شهری که دیگر برایم آشنا و صمیمی شده است.
کشف کنید
روز اول
در سرامیک گیورگیان میتوانید با دستان خودتان اشیایی بسازید، آنها را نقاشی و تزئین کنید و در پایان، ساختهی خود را با خود به خانه ببرید؛ از آن در زندگی روزمره استفاده کنید و هر بار با نگاه کردن به آن، دوباره در ذهن خود به گیومری بازگردید.
جای تعجب نیست که این حرفه زمانی بسیار رواج داشته است؛ شاید مردم در آن دوران از طریق سفالگری آرامش پیدا میکردند و انرژی میگرفتند…
تزئین با خط میخی اورارتویی شما را از نظر زمانی به هزاران سال پیش میبرد و داستانهایی دربارهی سنتها و تکنیکهای سفالگری ارمنی، برای لحظهای شما را به یک سفالگر واقعی تبدیل میکند.
اینجا فهمیدم که خطهای میخی نه تنها روی سنگها، بلکه روی اشیای سفالی و فلزی نیز نوشته میشدهاند. اما کتیبههای روی گل به دست ما نرسیدهاند، زیرا گل بهسرعت از بین میرود.
نخستین کسی که اطلاعاتی دربارهی خطهای میخی به ما داده، موسی خورنی است. او دربارهی کتیبههای شامیرام، ملکهی آشوری، نوشته است. شامیرام فرمان داده بود در نقاط مختلف سرزمین ارمنستان مجسمههایی نصب کنند که نوشتههایی دربارهی او بر روی آنها حک شود.
Gevorgyan Ceramics
تلفن: +374 93 67 39 16
وازگن گیورگیان
چه کار کنیم؟
در روستای هاتسیک، تابلوی نقاشی چهرهی یک دختر به شما نشان میدهد که فاصلهی زیادی تا کارگاه گوهار پتروسیان، هنرمند کوچکاندام، روشندل، موفرفری و بااستعداد، باقی نمانده است.
اگر در مقالهی پیشین صنایع دستی گیومری را کشف کردیم، این سفر دربارهی هنرهاست.
حدود ۸ کیلومتر از گیومری فاصله میگیریم.
در اتاق بزرگ و هنری گوهار، با آثار او؛ تابلوهای نقاشی و مجسمههای سفالی، آشنا خواهید شد.
توجه من بیشتر به نقشونگارهای مجسمههای سفالی جلب شد؛ هرکدام از آنها با لباسهای سنتی ارمنی متفاوتی تزئین شده بودند.
به این شیوه، گوهار جغرافیا، تاریخ، زندگی روزمره و سنتهای منطقه را به مهمانان معرفی میکند.
برای شما، این هنرمند ظریفاندیش، آثار سفالی نیمهتمامی آماده کرده است تا با تخیل رنگی خود آنها را نقاشی کنید و دوباره با خود به خانه ببرید.
چه انتظاری داشته باشید
به میدان مرکزی گیومری بازمیگردیم. ساختمان نگارخانهی خواهران آسالمازیان در سال ۱۸۸۰ توسط خانوادهی ثروتمند و شناختهشدهی بازرگانان گیومری، خانوادهی کشیشوف، بهعنوان محل سکونت شخصی آنها ساخته شد.
این بنا نمونهای برجسته از معماری شهری الکساندراپول در قرن نوزدهم است که عناصر معماری اروپایی و سنتی ارمنی آن دوره را در خود جای داده است.
«نگارخانهی خواهران ماریام و یرانوحی آسالمازیان» تنها نگارخانه در جمهوری ارمنستان محسوب میشود که آثار هنرمندانی در آن به نمایش گذاشته و نگهداری میشوند که نگاه زمانهی خود نسبت به برابری جنسیتی را تغییر دادند.
در جریان بازدید از موزه متوجه شدم که ماریام و یرانوحی آسالمازیان شش خواهر و یک برادر دیگر نیز داشتهاند. ماریام در این باره گفته است:
«در هر خانوادهی سنتی ارمنی، تولد پسر را با شادی فراوان انتظار میکشند. در خانوادهی ما فقط دختر به دنیا میآمد و سرانجام پس از ششمین دختر، پسری به نام سیمون آرشاکی آسالمازیان متولد شد. خدای من، چه شادیای در خانه و آسیابها برپا شده بود، توصیفش دشوار است. درهای خانه به روی مهمانان باز بود و سفرهها گسترده شده بودند. اینگونه، تولد او را حدود یک ماه جشن گرفتند.»
در کارگاه هنری موزه با سبکها و تکنیکهای هنری مورد استفادهی خواهران آسالمازیان آشنا شدم و با دستان خودم یک آهنربا ساختم.
این تکنیک را میتوان روی مواد مختلفی مانند چوب، آهن، سفال، شیشه، پارچه و چرم اجرا کرد. این روش امکان میدهد حتی سادهترین و بیجذابیتترین سطوح را به شکلی چشمگیر تغییر داده و زیبا و دیدنی کند.
همهچیز بسیار ساده است. در موزه چند نمونه از آثار چاپشده روی کاغذ، چسب رقیق، لاک با پایهی اکریلیک، قیچی، قلممو و یک بشقاب کوچک سفالی در اختیارم قرار دادند و به این ترتیب، یکی از زیباترین یادگاریهای خانهی ما ساخته شد.
روز دوم
مدتهاست که دربارهی شاله گیومری برایتان میگویم. عکسهای منحصربهفرد، کتابها و اشیای قدیمی آن، تنها و تنها دربارهی گذشتهی شهر روایت میکنند.
و همانطور که بنیانگذار شاله میگوید:
«تمام الکساندراپول در یک چمدان.»
هنگام بررسی دیوارها تعجب نکنید اگر تصویر اولین فضانورد زن، والنتینا ترشکووا، را ببینید؛ بله، او در گیومری کار کرده است.
یکی از دیوارها نیز به «ارمنستان نو» اختصاص دارد، اما ارمنستان سال ۱۹۲۸.
اینکه در این مکان میتوان به کمک عکسها و وسایل زندگی روزمره با شیوهی سنتی زندگی ارمنی آشنا شد، تنها بخشی از جذابیت آن است.
کمی دورتر از شاله میتوانید گربههای وان و سگهای گامپر ارمنی را نیز ببینید.
کجا غذا بخوریم؟
دوباره به شاله بازمیگردیم؛ جایی که همراه با کارینه، غذای سنتی گیومری یعنی چاناخ در ظرف سفالی را آماده میکنیم.
نخودفرنگی سبز، گوجهفرنگی، گوشت گاو، پیاز و سبزیها، همه را در ظرف سفالی میریزیم و داخل فر قرار میدهیم.
اگر گرسنه نیستید اما شیرینیدوست هستید، در این صورت میتوانید همراه با کارینه پوخینتس نیز آماده کنید.
راستی، در گذشته این شیرینی مخصوص جشنهای زمستانی، بهویژه جشن سنت سارکیس، بود. در آن زمان، زن بزرگتر خانواده این شیرینی را آماده میکرد. جوان خانه بخشی از آن را روی پشتبام میگذاشت و اگر صبح پرندهای از آن خورده بود، نشانهی این بود که بهزودی بخت و اقبال به او لبخند خواهد زد.
دربارهی شاله گیومری میتوان بسیار طولانی صحبت کرد؛ زیرا همهچیز در اینجا منحصربهفرد است. در جستجوی احساسات شیرین
زودتر از گیومری خارج میشویم. سفر ما در استان شیراک فعلاً به پایان میرسد و راهی استان آراگاتسوتن، شهر آشتاراک، میشویم.
اینجا خانم هریپسیمه داستان ۲۰۰ سالهی خانهی خود را برایمان روایت میکند:
«زیرزمین، که پایهی ساختمان خانهی تاتویان را تشکیل میدهد، در سال ۱۸۳۷ ساخته شده است.»
در همین مکان میتوانید همراه با شراب، خوشمزهترین غذاها را نیز امتحان کنید.
خانم هریپسیمه روند تهیهی شیرینی سنتی ارمنی، سوجوخ، را به من نشان داد.
متوجه شدم که سوجوخ شیرین یکی از شیرینیهای قدیمی ارمنی است. معمولاً در پاییز، زمانی که گردو و میوهها میرسند، تهیه میشود.
دربارهی گردوی آشتاراک چیزی نمیگویم؛ آنقدر مشهور است که در ترانههای محلی نیز از آن یاد شده و در حیاط بسیاری از خانهها میتوان درخت گردو دید.
گردوها را نصف میکنیم، سوزن را با نخ دولا آماده کرده و گره میزنیم. گردوها را با سوزن از نخ عبور میدهیم.
رشتههای گردویی را داخل شربت قرار میدهیم و با قاشق روی آن شربت میریزیم. پس از فرو بردن در شربت، با احتیاط بیرون میآوریم. اگر بخواهید لایهی ضخیمتری ایجاد شود، چند بار دیگر آن را در شربت فرو میبریم.
خشک شدن سوجوخ ۱۰ تا ۱۵ روز طول میکشد؛ فرصت خوبی است تا دوباره به آشتاراک بازگردیم.
این مقاله در چارچوب برنامهی «ارمنستان من» تهیه شده است؛ برنامهای که با حمایت مالی آژانس توسعهی بینالمللی ایالات متحده (USAID) و توسط مؤسسه اسمیتسونین اجرا میشود.
محتوای این مقاله صرفاً بیانگر دیدگاه نویسندگان آن است و لزوماً منعکسکننده دیدگاههای USAID، مؤسسه اسمیتسونین یا دولت ایالات متحده آمریکا نیست.
